Schijnzelfstandigheid, AOV en zelfstandigenaftrek. De stand van zaken voor zzp’ers in 2026
Het zal je als zzp’er niet ontgaan zijn dat er nogal wat veranderingen gaande zijn in wet- en regelgeving. Schijnzelfstandigheid is een heet hangijzer. Er lijkt maar geen juridische scheidslijn tussen werkelijk ondernemerschap en verkapte loondienst gevonden te worden die goed te handhaven is. Daarnaast hangt de verplichte AOV al een tijdje boven het hoofd van menig onverzekerde zelfstandige. En tot slot zijn er een serie fiscale wijzigingen waar je als zzp’er mee te maken kunt krijgen. Het slechte nieuws: zzp’en wordt niet eenvoudiger of goedkoper. Het goede nieuws: we praten je bij over de stand van zaken. Zo ben je in ieder geval goed voorbereid.
Schijnzelfstandigheid
Een jaar nadat de Belastingdienst controleert op zzp’ers die feitelijk als werknemer werken, is het voor veel zzp’ers (en hun opdrachtgevers) nog steeds niet goed duidelijk wat wel en niet is toegestaan. In dit artikel leggen we de regels in VBAR -de wet die tegen schijnzelfstandigheid is aangenomen- uit. Maar ook met inzicht in de wetgeving, blijven criteria verwarring oproepen. Daarom heeft de Tweede Kamer besloten dat de ‘zachte aanpak’ van schijnzelfstandigheid in 2025, voor 2026 grotendeels wordt voortgezet.
Concreet betekent dit, dat handhaving wel actief is, maar dat de stap naar boetes in de meeste gevallen uitgesteld blijft. Informeren, controleren op risicogevallen en begeleiden van betrokkenen voeren de boventoon in de handhaving. De kans dat je als zzp’er of opdrachtgever bestraft wordt als de arbeidsrelatie niet opzettelijk op misbruik is gestoeld, is dan ook minimaal. Maar let wel: vanaf 2027 wil de Belastingdienst de handhaving verder verscherpen, dus zorg bij twijfel dat je je zaken goed regelt dit jaar.
Als een zzp-constructie juridisch gezien eigenlijk een dienstverband blijkt te zijn, kan dat grote financiële en fiscale gevolgen hebben voor zowel de opdrachtgever als de zzp’er. De opdrachtgever betaald bijvoorbeeld met terugwerkende kracht loonbelasting, verzekeringspremies. De zelfstandige moet niet alleen fiscale voordelen (zelfstandigenaftrek, winstvrijstelling) terugbetalen, maar kan ook de negatieve gevolgen ondervinden van de herberekening van onder ander de inkomstenbelasting.
De keuzehulp van de Rijksoverheid of een adviesgesprek kan je helpen om te voorkomen dat je aan als zzp’er alsnog als werknemer wordt aangemerkt en dat jij en je opdrachtgever bijbehorende kosten moet voldoen. Langdurig, exclusief en aangestuurd werken bij één opdrachtgever brengt grote fiscale risico’s mee — voor beide partijen.
AOV-verplichting uitgesteld
Net als de VBAR, is ook de Basisverzekering Arbeidsongeschiktheid Zelfstandigen (BAZ) aan uitstel onderhevig. Deze wet moet voorkomen dat zzp’ers door ziekte financiële zekerheid ontberen. Vanaf 2027 zou een Arbeidsongeschiktheidsverzekering (AOV) verplicht worden voor zelfstandigen. Maar onlangs is besloten dat de verplichting wordt uitgesteld naar 2030.
Als je zzp’er bent en nog geen AOV hebt, kun je ervan uitgaan dat je deze binnen een aantal jaren zal moeten afsluiten. Ook als je bent aangesloten bij een schenkkring of broodfonds, val je onder de nieuwe wet. Ben je al verzekerd tegen arbeidsongeschiktheid? Dan hoef je je niet opnieuw te verzekeren.
Afgelopen herfst is er vanuit het kabinet gewerkt aan een aanpassing van de wet, waarbij de kosten van de verplichte verzekering naar beneden werd gebracht. In het nieuwe voorstel ontvangen verzekerden -om de kosten te drukken- niet na één, maar na twee jaar arbeidsongeschiktheid een uitkering en keert waarschijnlijk uit tot het minimumloon. Een zelfstandige betaalt naar verwachting maximaal 171 euro bruto per maand aan de AOV. Deze premie is aftrekbaar is in box 1. Gemiddeld betalen zzp’ers ongeveer 7% van hun inkomen aan premie.
Zelfstandigenaftrek op de schop
De zelfstandigenaftrek, een belangrijke winstaftrekpost voor zzp’ers, wordt verder verlaagd. Je kunt dit als zzp’er bij de aangifte van 2026 gaan merken in je zakelijke portemonnee. In 2025 was de aftrek nog € 2.470. In 2026 daalt dit naar € 1.200. Dat betekent dat je minder winst kunt aftrekken, waardoor je meer belasting betaalt over je winst als ondernemer. Deze afbouw maakt deel uit van de afspraak om de zelfstandigenaftrek stapsgewijs te verlagen naar € 900 in 2027.
Meer weten
De website van de Kamer van Koophandel heeft een handig startportaal voor zzp’ers en freelancers. Hier gaat de KvK uitgebreid in op de AOV en op deze pagina van de Rijksoverheid lees je meer over schijnzelfstandigheid, en vindt je een keuzehulp om te onderzoeken in hoeverre je aan de criteria voor zelfstandigheid voldoet.
Heb je vragen? Laat het weten! We helpen je graag verder.
Image by StartupStockPhotos from Pixabay